geen

Gebruik de boerderij! – programma

Hier ziet u het complete programma van het congres. Als u op deze pagina naar beneden scrollt komt u ook de workshops en de op de inspiratiemarkt te geven presentaties tegen.

Het congres werd gehouden op donderdag 30 november 2017 in Het Koelhuis, in Zutphen. Het verslag wordt binnenkort gepubliceerd op deze website.

 

Welkom

Vanaf 9.30 uur
Inloop, inschrijving, koffie en thee

10.00 uur
Opening van het congres met een welkomstwoord door dagvoorzitter Ton Peters, voorzitter van de stichting Agrarisch Erfgoed Nederland

Deel 1 – De toestand…

10.10 uur
Gebruik de boerderij! | Inleiding over het centrale thema van het congres, door Gert-Jan Hospers, directeur van de stichting Stad en Regio en hoogleraar aan de Universiteit Twente en de Radboud Universiteit
Agrarisch erfgoed is van grote betekenis. Boerderijen zeggen iets over hun omgeving en de mensen die er wonen – ze dragen bij aan regionale identiteit. Ook zijn ze broedplaatsen voor de toekomst, of het nu gaat om nieuwe vormen van bedrijvigheid, duurzaamheid of wonen. Daarmee is agrarisch erfgoed een belangrijke motor voor de gebiedsontwikkeling van morgen. In zijn werk laat Gert-Jan Hospers zich leiden door de P-factor, dat wil zeggen: de aspecten die een plek bijzonder maken.

11.00 uur
Toelichting op de workshops gevolgd door een korte pauze
Er worden 8 workshops gehouden over de volgende onderwerpen: over leefbare en vitale dorpen, over de verhouding van stad en land, over de typologie van boerderijen, over het vertellen van verhalen, over het inventariseren van boerderijen, over vrijkomende agrarische bebouwing, over energietransitie en over de Omgevingswet.
Zie voor de details van de workshops hieronder

11.15 uur
Start workshops, eerste ronde

12.15 uur
Start workshops, tweede ronde

Pauze

13.00 uur
Lunch

Deel 2 – Hoe pakken we het aan…?

14.00 uur
Participatie en burgerinitiatieven: ook in de wereld van het agrarisch erfgoed? | Inleiding door Jan van der Bij, adviseur bij CMO STAMM, kenniscentrum voor sociaal-maatschappelijke vraagstukken in Groningen en Drenthe
Erfgoedzorg gaat ons allen aan. Bewoners van historische panden zoals boerderijen, spelen daarbij een steeds belangrijkere rol. Sommigen zeggen dat álles op hun bordje terecht komt, anderen hebben het liever over bewonersinitiatieven. Hoe kunnen en willen bewoners in deze tijd met erfgoed omgaan? De ‘state-of-the-art’ van bewonersinitiatieven, participatie en bijbehorende methodieken.

14.30 uur
Start van de inspiratiemarkt, met informatieve presentaties en toelichting op good practices over opvallende initiatieven met betrekking tot het agrarisch erfgoed en het platteland.
Zie voor details van de te geven presentaties hieronder

15.15 uur
Pauze

Deel 3 – Het manifest

15.30 uur
Paneldiscussie over de thema’s van het manifest, met Flip ten Cate (directeur Federatie Ruimtelijke Kwaliteit, v/h Federatie Welstand), Karel Loeff (directeur Bond Heemschut), Teun van den Ende (medewerker College van Rijksadviseurs, lid van het H-team) en Huub Hooiveld (medeopsteller van het manifest, bestuurslid Agrarisch Erfgoed Nederland). De discussie staat onder leiding van Ton Peters

15.50 uur
Aanbieding van het manifest

Deel 4 – Theater!

16.00 uur
Scenes uit de reizende theatervoorstelling Boerderij in Buurt, gevolgd door discussie met ‘de zaal’

Einde

16.45 uur
Afsluiting van het congres door Ton Peters, gevolgd door borrel en napraten

 

 

De workshops

In de workshops wordt gedurende ongeveer drie kwartier ingegaan op onderwerpen die een grote rol spelen bij de veranderingen die op het platteland gaande zijn.  De onderwerpen die door deskundige inleiders worden toegelicht, bieden steeds een specifieke invalshoek. Het erfgoedkarakter speelt in alle gevallen een centrale en verbindende rol. Elke workshop biedt de gelegenheid voor het stellen van vragen en voor discussie.

De acht workshops worden parallel aan elkaar, elk twee keer gehouden: om 11.15 uur en om 12.15 uur. U kunt er dus maximaal twee uitkiezen om aan deel te nemen. Bij uw opgave krijgt u tevens de mogelijkheid twee éxtra keuzes te maken voor het geval de workshops van uw eerste keuze blijken te zijn volgeboekt. 

De volgende workshops worden aangeboden:

Workshop 1Leefbare en vitale dorpen | door Christel Vandermaelen, zelfstandig procesbegeleider, o.a. voor BOKD (voor Drentse dorpen en dorpshuizen)
Behoud van agrarisch erfgoed is sterk verbonden met de maatschappelijke en economische situatie op het platteland. Vooral in de dorpen en buurtschappen komt dat tot uitdrukking. Wat is het effect van de schaalvergroting in de landbouw en van de economische crisis? Welke invloed heeft dat op de kwaliteit van de rurale maatschappij? Hoe belangrijk zijn in dit verband lokale initiatieven gericht op alternatieve energieopwekking, op het reanimeren van essentiële voorzieningen, het bevorderen van kleinschalige productie?

Workshop 2Land of stad, land én stad | door Huub Hooiveld, planoloog en bestuurslid Agrarisch Erfgoed Nederland, samen met Jaap Starkenburg, rentmeester en directeur stichting IJssellandschap
De relatie tussen stad en land bepaalt al gedurende jaren de discussie over de ontwikkeling van het platteland. Het dichtslibben van open gebied in stedelijke omgeving, de contingentering van de woningbouw, het concentreren van voorzieningen in de steden. Hoe ziet het huidige ruimtelijke beleid ten aanzien van stad en land eruit? Is er sprake van ‘nieuw denken’ waar het gaat om onderwerpen als: de Randstad ten opzichte van het landelijk gebied, de grote kernen ten opzichte van de kleine kernen, het ’echte’ landelijk gebied ten opzichte van de bebouwingsranden, het toestaan van nieuwe functies op het platteland?

Workshop 3De boerderij, regionale verankering in deze tijd | door Jan-Richard Kikkert, architect en Hoofd Architectuur Academie van Bouwkunst Amsterdam
In Nederland komen meerdere boerderijtypen voor, ze zijn karakteristiek voor het gebied waarin ze staan. Deze regionale diversiteit koesteren we, maar het is ook belangrijk dat we er steeds opnieuw naar kijken en de ontwikkelingen vastleggen. Jan-Richard Kikkert neemt de stolp, de kathedraal van het West-Friese landschap, als voorbeeld.

Workshop 4Verhalen en meer | door Ewout van der Horst, projectleider en regio-historicus Salland, verbonden aan de IJsselacademie
Het gaat bij erfgoed steeds meer om het ‘sociale’ verhaal. Verhalen vertellen, optekenen, documenteren en publiceren is de laatste tien jaar gemeengoed geworden. Maar waartoe leiden die verhalen, wat is hun betekenis? In hoeverre kunnen verhalen het ruimtelijke beleid beïnvloeden en mede vormgeven?

Workshop 5Meten is weten | door Ewoud van Arkel, bestuurslid Agrarisch Erfgoed Nederland
Willen we kunnen meepraten over beleid en de vernieuwing van wet- en regelgeving met betrekking tot de boerderijen, dan moeten we weten waar we het over hebben. Daartoe is het project Boerderij Inventarisatie en Monitoring (kortweg BIM) in het leven geroepen. Wat heeft dat project tot nu toe opgeleverd? En wat kun je met de verzamelde gegevens?

Workshop 6VAB-beleid, een wereld van verschil? | door Erwin Stevens, planoloog verbonden aan Buro SRO
De Alterra-cijfers zijn bekend en we weten dat er veel vrijkomt aan boerderijen en vooral bijgebouwen. Ook de overheid houdt zich actief mee bezig met de vraag wat er met de zgn. VAB moet gebeuren en hoe een goede invulling van leegkomende gebouwen kan bijdragen aan een leefbaar platteland. Hoe ziet dat beleid eruit, wat zijn de verschillen en overeenkomsten?

Workshop 7Energietransitie | door Mirjam ten Hove, bouwdeskundige en eigenaar EMD-monumentenzorg
Energieneutraliteit is een serieus onderwerp aan het worden, ook voor agrarisch erfgoed. Wat is de stand van ‘denken en doen’ en wat zijn de mogelijkheden die er op dit terrein bestaan? Wat betekent duurzame energie wérkelijk voor het landelijk gebied en wat zijn de kansen voor (her)gebruik van agrarisch erfgoed?

Workshop 8De Omgevingswet, wat betekent die voor ons? | door Susanne Agterbosch en Mariëlle Tuinder, beiden adviseur-onderzoeker bij Het PON
De nieuwe Omgevingswet treedt naar verwachting in 2021 in werking. Wetstechnisch is er dan veel aangepast en opgeruimd: van een veelheid aan wetten, naar één wet. Er gaat echter ook veel veranderen in de werkwijze rondom de wet. Wat betekent dat in het contact tussen overheid en burger, hoe verloopt de participatie in ruimtelijke trajecten. Een overzicht van de stand van zaken, waarin aspecten van de sociale en/of fysieke leefomgeving samenkomen.

 

 

De inspiratiemarkt

Een vrij toegankelijke markt van informatieve presentaties en toelichtingen op good practices over opvallende initiatieven met betrekking tot het agrarisch erfgoed en het platteland.  De presentaties worden gehouden in twee zalen, in informele sfeer. Men kan vrij rondlopen, luisteren, vragen stellen en in discussie gaan.

De markt duurt ongeveer een uur – van 14.30 tot 15.30 uur –, inclusief de koffie- en theepauze.

De volgende presentaties worden aangeboden:

Mobiliseren en ondersteunen van bewonersgroepen voor vrijkomende boerderijen | door Eline van de Veen van ‘Zin in Buiten’
Initiatieven voor hergebruik van erfgoed komen vaak van een collectief, een groep mensen die samen een vrijgekomen agrarisch gebouw wil gaan bewonen. Dat gaat niet vanzelf. Voordat het collectief het erf daadwerkelijk kan delen, is er nog een hele weg te gaan. Eline van de Veen ondersteunt dit soort bewonersinitiatieven: knooperven, erftransformatie, erfdelen of meer-generatiewoningen. In haar boek Ondernemend Buitenleven beschrijft ze 7 stappen die pionierende initiatiefnemers kunnen volgen op weg naar erf delen. Wat zijn de ‘do’s en don’ts’ op dit gebied?  

Voedsel dichterbij: Ook toepasbaar voor erfgoed? | door Arda van Helsdingen, landschapsarchitect
Er zijn veel initiatieven die een oplossing bieden voor kleinschalige voedselproductie. Initiatieven gekoppeld aan bewustmaking, het opzetten van organisaties en het vormen van nieuwe communities. Eén van die initiatieven is ‘Eet je uitzicht!’. Het doel daarvan is om de relatie tussen mens, voedsel en landschap aan de orde te stellen. Het resultaat is een vitaal landschap dat direct laat zien wat we ervan kunnen eten, en wat de logica van de voedselketen is. Is een dergelijke benadering ook toepasbaar in het agrarisch erfgoed?

De rol van de ervenconsulent | door Boukje Overbeek, ervenconsulent bij Gelders Genootschap
In de afgelopen jaren zijn in enkele provincies in Nederland ervenconsulenten aan het werk gegaan. Met oor voor de ambities van initiatiefnemers en oog voor ‘het verhaal’ van de plek, ontwerpen de ervenconsulenten mee aan het erf. Zeker nu er zoveel erven vrijkomen en van functie veranderen, is de deskundigheid van de ervenconsulent zeer welkom.

Aandacht voor landschap en geschiedenis, te vergroten door lokale initiatieven | door Menno Heling, verbonden aan het platform ‘If then is now’
Verhalenplatform ‘If then is now’ staat centraal in V6: een project om het linielandschap van Hollandse Waterlinie en Stelling van Amsterdam tot leven te wekken, door lokale initiatieven van burgers te stimuleren. V6 staat voor vertellen – verhalen – verbinden – verdienen – vrijwilligers – (werk) – verzetten en wil op een nieuwe manier, bottom-up-gedragen door een community van belangstellenden, kleine projecten realiseren.

Landschapsbiografie en verhalen | door Jan-Olaf Tjabringa, Cultuurland Advies
In de landschapsbiografie komt veel samen van wat we aan informatie hebben over een gebied: de verhalen maar ook de wetenschappelijke gegevens en input vanuit verschillende disciplines. Het leidt tot een toegankelijke en leesbare rapportage met veel beeld- en kaartmateriaal. Cultuurland Advies licht toe hoe hier in de praktijk mee wordt omgegaan.

Community Art | door Loes ten Anscher, community-kunstenaar
Kunst is een geweldig instrument om mensen te mobiliseren en te betrekken bij hun eigen leefomgeving. Loes ten Anscher is vaak betrokken bij kunstprojecten die ontstaan door te communiceren en uit te dagen. Om zo tot iets nieuws te komen. Dergelijke projecten kunnen ook op het platteland een belangrijke rol spelen bij de herontwikkeling van boerderijen.

Het gebruik van theater voor erfgoeddoeleinden | door Suzanne Prak, PUIK, forumtheater en communicatietraining
Theater is een effectieve manier om aspecten van erfgoed over het leven op het landelijk gebied voor het voetlicht te brengen. PUIK introduceert een interactieve theatermethode die zich richt op sociaal-maatschappelijke thema’s. Zaken die lastig te bespreken zijn, worden bespreekbaar.
NB Het congres wordt afgesloten met scenes uit de toneelvoorstelling ‘Boerderij in de Buurt’, onder regie van Gerja Meima, ook een interactieve theatervoorstelling die de belangen en wensen op het platteland laat zien.

Organiseren van kleine initiatieven | door Gerard Hendrix, bureau HX en adviseur Agrarisch Erfgoed Nederland
Het werken met vrijwilligers vanuit een bescheiden organisatie en met bescheiden ambities, vergt een eigen manier van werken. Gerard Hendrix heeft in de loop van jaren de nodige ervaring opgedaan met kleinschalig organiseren in de wereld van de historische boerderij. Hij vertelt over zijn ervaringen op het gebied van organisatie, financiering en ‘lessons learned’.

Zorg voor Doy | door Inge Guffens en Eva Zwart, audiovisueel productiebureau Filmzorg
Presentatie van de documentaire over de nieuwe (zorg)woning voor Doy Kemps (79) die tot stand komt in de monumentale boerderij van zijn ouders aan de rand van het Brabantse dorp Oirschot. Een proces waarin rekening wordt gehouden met de wensen van Doy in relatie tot het in ere houden van de bouwhistorische waarde van de boerderij. Een documentaire over zelfstandigheid en afhankelijkheid, over loslaten en opbouwen, over de angst voor eenzaamheid en het verbinden van generaties. Een verhaal van zorgen voor elkaar, vanuit respect en naastenliefde, van generatie op generatie, in een Nederland dat op zoek is naar nieuwe woonvormen.

 


Het congres Gebruik de boerderij! is een gezamenlijk initiatief van de stichting Agrarisch Erfgoed Nederland en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed | Visie Erfgoed en Ruimte. Het congres maakt tevens deel uit van het Platform Agrarisch Erfgoed.

Het programma wordt ondersteund door Cultuurland Advies.